ب- مایع صفاقی (Peritoneal fluid)

 

فضای صفاقی شامل احشائی مانند كبد، پانكراس، معده، روده ها، مثانه، لوله های فالوپ طحال و تخمدانها می باشد. كلیه ها در وضعیت خلف صفاقی هستند. در یك فرد سالم فضای صفاقی حاوی مقدار كمی مایع بوده كه عمدتاً جهت مرطوب نمودن سطح صفاقی می باشد. مایع صفاقی طبیعی حاوی 300 گلبول سفید در هر میلی لیتر می باشد، اما مقدار پروتئین و وزن مخصوص آن پائین است.

 

عوامل عفونی از طریق سوراخ شدن روده، عفونت احشاء داخل شكم، از طریق جریان خون، یا بوسیلة تلقیح خارجی (مانند جراحی و تروما) به پریتون انتقال می یابند. در PID یا بیماری التهابی لگن، ارگانیسم ها از طریق كانالهای طبیعی لولة فالوپ به فضای صفاقی می رسند. در پریتونیت اولیه كانون عفونت مشهود نیست.

 

پریتونیت ثانویه به علت پارگی یك عضو احشائی یا سایر منابع شناخته شده عفونت ایجاد می شود. در طی یك عفونت یا پروسه التهابی، مایع افزایش یافته و در فضای صفاقی تجمع می یابد. این مایع معمولاً آسیت یا مایع آسیتی نامیده می‌شود كه معمولاً سلولهای التهابی آن افزایش یافته و مقدار پروتئین آن بالاست.

 

ارگانیسم هائی كه از نمونه یك بیمار مبتلا به پریتونیت اولیه جدا می شود با سن بیمار تغییر می كند شایعترین عامل اتیولوژیك در بچه ها استرپتوكوك پنومونیه و استرپتوكوك گروه A می باشد انتروباكتریاسه ها، سایر باسیل های گرم منفی و استافیلوكوك نیز ممكن است جدا شوند. در بالغین، اشریشیاكولی شایعترین، عامل بوده و متعاقب آن استرپتوكوك پنومونیه و استرپتوكوك گروه A قرار دارند. عفونت پلی میكروبی هنگامیكه فقط باكتریهای بیهوازی با بیماری مرتبط باشند شایع نیست. در میان زنان فعال از نظر جنسی، نایسریاگنوره و كلامیدیا تراكوماتیس عوامل شایع عفونت های تنفسی، اغلب در شكل پری هپاتیت (كه سندرم فیتز – هاگ – كورتیس نامیده می شود) هستند. عوامل قارچی ایجاد كننده پریتونیت شایع نیستند. اما گونه های كاندیدا را می توان از بیمارانی كه سیستم ایمنی آنها سركوب شده یا بمدت طولانی داروهای ضدمیكروبی مصرف نموده اند، جدا نمود. كوكسیدیوئیدس ایمیتیدس یك عامل غیرمعمول پریتونیت در مناطق آندمیك (مانند جنوب غربی ایالات متحده) است.

 

پریتونیت ثانویه در نتیجه سوراخ شدن یك عضو احشائی، جراحی، جراحات ناشی از صدمه، اتصال ضعیف دیوارة یك عضو احشائی ناشی از بیماری های تخریب كننده (كولیت اولسراتیو، كارسنوما) انسداد، یا یك عفونت قبلی (آبسه كبدی، سالپنژیت، سپتی سمی و غیره) ایجاد می شود.

 

طبیعت، جایگاه و اتیولوژی فرآیند زمینه ای تابع عواملی هستند كه از مایع پریتون جدا می گردد. با داشتن زمینه بیماری التهابی لگن (PID)، گنوكوك، بیهوازیها و كلامیدیا جدا خواهند شد. در پریتونیت یا آبسه های داخل شكمی عموماً بیهوازها را می توان به همراه انتروباكتریاسه ها، انتروكوك یا سایر استرپتوكوك ها جدا نمود. در بیمارانی كه فلور روده ای آنها بوسیلة درمان ضد میكروبی  تغییر یافته است، باسیل های گرم – منفی مقاوم و استافیلوكوك اورئوس ممكن است دخیل باشند. از آنجائیكه در روده باكتریهای بیهوازی هزار برابر باكتریهای هوازی هستند، بنابراین جای تعجب نیست كه نقش باكتری های بیهوازی شاید با باكتریهای اختیاری عمل سینرژیسمی داشته باشند. ارگانیسم هائی كه احتمالاً جدا می شوند اشریشیا كولی، گروه باكتروئیدس فراجیلیس، انتروكوك و سایر استرپتوكوك ها، گونه های باكتروئیدس، سایر باسیلهای گرم – منفی هوازی، كوكسی های گرم – مثبت بیهوازی و كلوستریدیوم هستند.

 

نمونه یا بوسیلة آسپیراسیون از طریق پوست (پاراسنتز) و یا در هنگام عمل جراحی جمع آوری شده و جهت تهیه گسترش و كشت به آزمایشگاه فرستاده می شود. انتقال نمونه باید در ویال بیهوازی انجام شود. معمولاً 1 تا 5 میلی لیتر مایع جهت تشخیص عامل ایجاد كننده پریتونیت كفایت می كند، اما با مقادیر بیشتر نیز عملی است. به علت اینكه نمونه ممكن است حاوی باكتریهای بیهوازی نیز باشد بایستی هر چه سریعتر بر روی محیط های كشت تلقیح شوند. اگر تعداد زیادی از یك مادة شفاف سرمی خونی به آزمایشگاه برسد، باید بمدت 15 دقیقه در g×1500 سانتریفوژ شود. محیط های كشت باكتریولوژیك بایستی شامل آگار شكلاته و سایر محیط های لازم جهت رشد گنوكوك و گاهی گونه های هموفیلوس نیز باشند. روشهای مناسب جهت جداسازی قارچها، كلامیدیا و ویروسها در صورت درخواست باید به كار روند.