زیست گیاهی
اسکلرانشیم و فیبر
اصطلاح اسکلرانشيم به ياخته هاي اطلاق مي گردد که داراي ديواره هاي ضخيم و اغلب چوبي شده اند. نقش اصلي آنها نگهداري گياه است. وجود بافت اسکلرانشيم در اندام هاي مختلف گياه را در برابر عواملي نظير کشش، خم شدن، وزن و فشار افزايش مي دهد. بعلاوه ياخته هاي نرم، زنده و واجد ديواره نازک نخستين، بافتهاي ديگر را از صدمات احتمالي عوامل مذکور محافظت مي کنند.
واژه اسکلرانشيم منشاء يوناني دارد و مرکب از دو واژه sclerous به معني سخت و enchyma به معني آغشتن است و بر سختي ديواره هاي اسکلرانشيمي تاکيد مي کند. ياخته هاي کلانشيمي با داشتن ديواره هاي نخستين آبدار و شکل پذير، از ياخته هاي اسکلرانشيمي با ديواره هاي پسين سخت و قابل ارتجاع تشخيص داده مي شوند. ياخته هاي اسکلرانشيمي، از نظر ساختار، شکل، منشاء، رشد و تنوع بسيار دارند. ياخته هاي اسکلرانشيمي به دو دسته ي: فيبرها و اسکلرييد ها تقسيم مي شوند. ياخته هاي اسکلرانشيمي در سن بلوغ اغلب فاقد پروتوپلاسم زنده اند. اين ويژگي همراه با ديواره پسين سبب تمايز اين بافت از بافته اي پارانشيمي و کلانشيمي مي شود. اما در عين حال ممکن است در پارانشيم زمينه اي ديواره پسين به وجود آيد(مانند پارانشيم چوبي) و فيبرها و اسکلريدها نيز هنگام بلوغ پروتوپلاست زنده داشته باشند. بنابراين مرزبندي بين بافت پارانشيم و اسکلرانشيم بدرستي صورت نگرفته است.
اسکلرئيدها در بيشتر بخشهاي گياه به صورت منفرد و يا توده هايي از ياخته هاي سخت در ميان بافت نرم پارانشيم ديده مي شود. ديواره آنها اغلب چوبي شده است و تعداد زيادي فرورفتگي هاي مجرا مانند در آنها ديده مي شوند. محتويات اين ياخته ها عموما زود از بين مي روند و حفره ياخته اي را تشکيل مي دهند. اين حفره ها در اثر ضخيم شدن ديواره کوچک شده و در برش عرضي به صورت نقاط روشني مشاهده مي گردند. گاهي اين حفره ها از موادي چون لعاب ها ، تانن ها پر مي شوند. اين ياخته ها اغلب مرده اند.با اين وجود بعضي از آنها به علت وجود پلاسمودسم هايي که آنها را با ياخته هاي پارانشيمي مجاور مربوط مي سازند زنده مي مانند. اسکلرئيدها به شکلهاي مختلف ديده مي شوند و به همين دليل آنها را به پنج گروه تقسيم مي کنند:براکي اسکلرئيدها،ماکرو اسکلرئيدها،اوستئو اسکلرئيدها،آسترو اسکلرئيدها،تريکو اسکلرئيدها.
انواع اسكلرئيدها:
1. براكي اسكلرئيد (ياختههاي سنگي )Brachy Sclereids : ياختههاي اسكلرانشيمي منفرد يا چندتايي منظم و يا گرد با ديواره بسيار ضخيماند كه اصطلاحاً ياختههاي سنگي نيز ناميده ميشوند. اين نوع ياخته اسکلرانشيمي را مي توان در ميوه گلابي مشاهده کرد.
2. ماكرواسكلرئيد( نرده اي ) Macro Sclereids : ميلهاي شكلاند و غشاي دانهها را به صورت لايهاي ميپوشانند، مانند دانههاي تيره حبوبات، که در قسمت بيروني پوسته لوبيا مي توان مشاهده کرد.
3. اوستئواسكلرئيد Osteo Sclereids : استخواني شكلاند. انتهاي آنها برآمده و گاهي منشعب است.به عنوان مثال در برگ چاي مي توان ديد.
4. آسترواسكلرئيد Astero Sclereids : ستارهاي شكل و به صور گوناگون منشعباند. چنين اسکلرئيدهائي بيشتر در برگ ها ديده مي شوند مانند دمبرگ گياه نيلوفر آبي.
5. تريكو اسكلرئيدTrico Sclereids : بسيار كشيده و تا حدي رشتهاي شكلاند و فقط يك انشعاب دارند. مانند برگ زيتون
الياف گياهي ( FIBER) در اكثر گياهان وجود دارد كه در واقع بخش سلولزي گياه را تشكيل مي دهد اگر چه بدن آنزيمي براي هضم سلولز ندارد ولي مصرف اين رشته هاي گياهي هم منافع خاص خودش را دارد كه در زير به ان اشاره شده است .
شايد يكي از عللي كه اجداد ما بيماريهاي گوارشي كمتري داشتند و مشكلاتي مثل يبوست كمتر آنها را آزار مي داد همين شيوه درست تغذيه و استفاده بيشتر از الياف گياهي در غذاي روزانه اشان بوده است .
زندگي ماشيني باعث بر هم خوردن نظم غذايي بشر شده است . و كمتر به وجه طبيعي مواد غذايي كه مي خورد توجه مي كند .
وقتي اليا ف گياهي مصرف نمي شوند مشكلات زيادي پديد مي آيد يكي از آنها يبوست است كه خودش اگر تداوم يابد باعث هموروئيد و سرطان روده بزرگ و راست روده ( ركتوم) مي شود . حتي كلسترول مضر خون بالا مي رود و بسياري مشكلات ديگر .
مواد زير سر شار از الياف گياهي هستند :
-گندم كامل (منظور گندم پوست گرفته نشده)؛ نان سبوس دار و انواع غلات؛ ماكاروني سبوس دار و برنج سبوس دار. / انواع آجيلها (خام و بي نمك به مقدار كم)؛ دانه هاي مختلف مثل ذرت. / بقولات (مثل: جو، لوبيا و عدس) / انواع ميوه ها (خصوصاً پرتقال؛ ليموشيرين؛ انار و... به شرط اينكه كامل خورده شوند)./ انواع سبزيها / استفاده از پودرهاي غذايي فيبردار (كه درموارد خاص با تجويز پزشك مصرف مي شود).
در فرآيند توليد مواد غذايي؛ فيبر از مواد غذايي جدا مي شود؛ خوراكي هايي كه از آرد تهيه مي شوند مثل انواع نان؛ نان پيتزا؛ كيك و... فيبر ندارند. انواع نان سفيد (باگت؛ همبرگري و...) و ماكاروني همگي بدون فيبر هستند. بنابراين هرچقدر خوراكي به حالت طبيعي اش نزديك تر باشد و كمتر فرايند شده باشد؛ درصد فيبر بالاتري دارند. مثل (نان جو؛ برنج قهوه اي رنگ، نان سبوس دار و...)
اما از طرفي بعضي از مواد خوراكي مثل؛ نان سبوس دار؛ غلات و... كه مورد استفاده قرار مي گيرند و يا غذاهاي آماده؛ نمك يا شكر زيادي دارند؛ بنابراين قبل از خريد آنها به اتيكت (برچسب) روي مواد خوراكي توجه كنيد.
هدف این وبلاگ در ارتباط با دانشجویان رشته های بیوتکنولوژی، میکروبیولوژی، ژنتیک، بیوشیمی، سلولی مولکولی و سایر رشته های زیست شناسی میباشد.